Studievaardigheden in de onderbouw

1. Woordjes leren                                          3
2. Het boekverslag                                         4
3. Samenwerken                                            7
4. Een werkstuk maken                                  8
5. Goed plannen                                            15
6. Geven van een presentatie                        17
7. Samenvatten                                             20
8. Praktisch onderzoek bij de B-vakken        23
9. Het groepsgesprek                                    25
10. Maken van poster                                    26


1. Woordjes leren

Voor de sommige leerlingen is dit lastig: woordjes leren. Veel leerlingen gaan de woordenlijsten 10 keer hardop
voorlezen en ze helemaal overschrijven in de hoop dat het dan beter blijft zitten. Deze, tamelijk passieve, manier
van leren levert niet veel op. Woorden leren is misschien wel de meest actieve vorm van leren. Dat is voor
sommigen vervelend maar (bijna) iedereen kan het. De meeste leerlingen kunnen, als ze er maar de tijd voor
nemen en het op de juiste manier aanpakken, voor een woordentoets altijd een hoog cijfer halen.

De beste methode: Je begint eerst mondeling. Neem een groepje van maximaal 5 woorden. Lees eerst de te
leren woorden grondig. Bedek dan de kant waar je naartoe moet leren met een stukje papier en  kijk telkens of je
ze blind kunt vertalen. Laat het stukje papier telkens een stukje zakken. Na 5 woorden begin je opnieuw, tot je ze
alle 5 kent. Dan neem je er  weer een groepje van 5 bij, als je deze kent eerst de vorige vijf weer herhalen etc, etc.

Als je alle woorden mondeling  beheerst, dan pas ga je jezelf schriftelijk overhoren, papiertje op de te leren
woorden en nu opschrijven. Daarna corrigeren en de foute woorden nog eens apart opschrijven. Deze leer je dan
nog eens extra.

Om te controleren of je de woorden beheerst, kun je je laten overhoren!

Woorden leren op deze manier is zeer intensief werken. Langer dan een half uur achter elkaar is niet zinvol.
Ga nu eerst aan een ander vak werken en neem later de draad weer op. 3x Een half uurtje intensief leren heeft
10x meer effect dan anderhalf uur achterelkaar.

Als je woorden een keer leert, dan zul je zien dat het snel weer wegzakt. Wanneer je de woorden vaker hebt
geleerd, dan blijven ze veel langer in je hoofd zitten. Woorden in je hersenen opslaan, is niet iets wat je in één
keer kan doen, het is een proces. Hoe vaker je herhaalt, hoe beter het blijft ‘hangen’. Dus: het opgegeven
huiswerk altijd goed bijhouden en voor een proefwerk veel herhalen.

Het juiste tijdstip van leren verschilt per persoon. Voor de meeste leerlingen is ’s morgens de beste tijd, je bent
dan fris en je neemt het snelste op. Je zou je aan kunnen wennen, elke ochtend eerst een half uurtje woorden te
leren.

 2. Het boekverslag

Het boek:
Het uitzoeken van een boek is belangrijk. Kijk of het thema je wel bevalt. Lees de achterflap en probeer eens een
bladzijde. Er is niets vervelender dan een boek te moeten lezen dat je helemaal niet boeit!

Het lezen:
Tijdens het lezen maak je aantekeningen. Het handigste is dat je dat per hoofdstuk doet. Als je het hele boek hebt
doorgewerkt dan neem je de aantekeningen nog eens door en streep door wat achteraf niet zo belangrijk is.
Als het een boek in een vreemde taal betreft: gebruik de eerste tien bladzijden geregeld een woordenboek, daarna
zo min mogelijk. De meeste woorden kun je dan wel uit het zinsverband opmaken.

Planning:
Bereken hoeveel tijd het lezen van een bladzijde kost en hoe lang je dus met het boek bezig bent. Ook voor het
verslag maken moet je tijd over hebben.Begin niet te laat!

Het verslag: Hoe ziet dat eruit?

1.
Je begint  altijd met het noemen van de schrijver, de titel en eventueel ondertitel. Geef aan waar en wanneer het
boek is uitgegeven. Wanneer was de eerste druk en welke druk heb jij gelezen?
2.
Je begint dan met een lijstje van de belangrijkste hoofdpersonen en een korte omschrijving. Dus geen onbelangrijke
bijfiguren.
3.
Daarna geef je een korte inhoud. De lengte van dit uittreksel is 350-400 woorden. Niet langer! De meeste leerlingen
hebben problemen zich tot hoofdzaken te beperken. Zorg dat je niet telkens van tijdsvorm wisselt, wees consequent!
Het is aan te bevelen je uittreksel, voor de definitieve versie, eerst aan iemand anders te laten lezen. Als deze er
niets van snapt, dan weet je dat je uittreksel niet deugt!
4.
Tijd: Geef aan wanneer het verhaal zich ongeveer afspeelt (bijv. Riddertijd, toekomst, of gewoon in onze tijd) en waar
je dat aan ziet. Geef ook aan hoeveel tijd er verloopt tussen de eerste en laatste bladzijde. Leg uit of er chronologisch
wordt verteld.
5. 
Plaats: Vertel waar het zich afspeelt en leg zonodig uit waaruit je dat opmaakt.
6. 
Kern: Omschrijf de thematiek van het verhaal in maximaal vijftien woorden. Wat wil de schrijver ons eigenlijk
vertellen? Zit er misschien een diepere bedoeling achter?
7. 
Verteller: Wie vertelt het? Staat de verteller buiten of juist in het verhaal? Bijvoorbeeld de hoofdpersoon in de
ik-vorm, of een alwetende verteller.
8. 
De schrijver: Geef de biografische gegevens van de auteur voor zover dat van belang is voor het boek!
9. 
Wendingen: Geef de twee of drie belangrijkste wendingen in het verhaal.
10.
Passages: Geef aan welke passages uit het boek vooral indruk op je hebben gemaakt en leg uit waarom juist die.
11.
Vraag: Welke vraag zou je willen stellen aan welke persoon? Leg uit waarom.
12.
Kopie bladzijde: Maak een kopie van deze bladzijde (als het een lege of halve bladzijde is dan neem je de
eerstvolgende). Je geeft een korte inhoud van deze bladzijde. Geef daarbij aan  wat de functie is van deze
bladzijde in het gehele werk. Geef een overzicht van alle personen die op deze bladzijde voorkomen en
beschrijf kort hun functie in het verhaal.
13.
Geef je genuanceerde mening over het gelezen werk: wat vond je goed en wat juist niet. Motiveer je
antwoord!
14.
Geef tenslotte je mening over de opdracht. Hoe ging het lezen van het boekje en heb je er iets van
geleerd? Hoe lang
ben je er mee bezig geweest?
15.
Onder je boekverslag verklaar je, dat je het boek zelf hebt gelezen en dat je het verslag zelf hebt
gemaakt.
Deze verklaring voorzie je van je handtekening. Zonder deze verklaring kan de docent je werkstuk afkeuren.

Waar wordt je verslag op beoordeeld?

1.
Het moet duidelijk zijn dat je het boek zelf  hebt gelezen en dat je het verslag  zelf  hebt geschreven.
Het overnemen
van (delen van) boekverslagen van anderen of van internet is strikt verboden!! Bij twijfel zal je docent je
onderwerpen aan een gesprekje over je verslag en het gelezen(?) boek. Plagiaat (= klakkeloos
overschrijven of hergebruiken van andermans werk zonder bronvermelding en/of toestemming van de auteur)
is fraude.
2.
Het moet duidelijk zijn, dat je het boek goed hebt begrepen.
3.
Je moet in staat zijn je te beperken tot de hoofdlijnen.
4.
Je moet een duidelijk gemotiveerde mening over het boek kunnen geven.
5.
Het verslag moet er netjes uitzien!


3. Samenwerken

Vaak zul je de opdracht krijgen met zijn tweeën of drieën een werkstuk te maken of een presentatie te houden. Ga dan als
volgt te werk:

1. Benoem eerst een voorzitter (de leider) en een secretaris (die alles op papier bijhoudt), het zgn. logboek. In het logboek wordt bijgehouden wat er is afgesproken, hoe het proces is verlopen en wie wat heeft gedaan. Veel docenten willen dat het logboek samen met het werkstuk wordt ingeleverd.
2. Brainstormen: Bespreek het onderwerp. Zoek iets wat iedereen interesseert  en kijk (op internet) of er genoeg materiaal over is. Zorg dat je niet te lang in deze fase blijft hangen en hak de knoop door!
3. Bespreek de werkwijze. Eerst heeft ieder de gelegenheid zijn idee van de werkwijze te geven. Dan bespreek je de voor en nadelen van ieders voorstel. Daarna kies je samen het beste plan van aanpak.
4. Verdeel de werkzaamheden zo eerlijk mogelijk. Hou bij het verdelen van de taken rekening met ieders sterke punten en met de voorkeur van ieder. Schrijf de afspraken weer in het logboek.
5. De planning: Maak afspraken wanneer wat in orde moet zijn en spreek af dat ieder zich dan ook aan die afspraken dient te houden. Plan niet te krap, denk aan vrije dagen, proefwerken, verjaardagen etc. De secretaris schrijft de afspraken in het logboek!
6. Als alles op papier staat, bekijk dan samen het resultaat. Is het  een mooi samenhangend geheel geworden ?
7. Als het een werkstuk betreft, spreek dan af hoe het er tenslotte moet uitzien(afbeeldingen, lay-out) en verdeel zo nodig weer de werkzaamheden.
8. Als het een presentatie betreft: spreek dan af, wie er wat gaat vertellen, wie er voor de illustraties, geluidsopnames, dia’s e.d. gaat zorgen.
9. Plan een generale repetitie en laat ouders, klasgenoten de presentatie beoordelen. Laat ze vooral goed opletten of een en ander goed te verstaan is en of het boeiend, aantrekkelijk wordt gepresenteerd.
10. De secretaris vermeldt in het logboek hoe de samenwerking is verlopen en wie er wat heeft gedaan. Wat ging goed en wat zou beter kunnen? Geef aan hoeveel tijd ieder in de voorbereiding heeft gestoken.
11. Tijdens de laatste bijeenkomst wordt de tekst samen besproken en eventueel aangepast.

4. Een werkstuk maken

a. Onderzoek

Het onderwerp van het werkstuk is meestal een onderzoeksopdracht die je voor een vak hebt gekregen. Dit kan bijvoorbeeld zijn een literatuuronderzoek waarin je informatie moet opzoeken en bronnen met elkaar moet vergelijken, maar misschien ga je ook wel eigen onderzoek doen: mensen interviewen, metingen verrichten. Het kan ook zijn dat je iets moet ontwerpen: een windmeter, een brug, een ... Ook in dit geval moet er vaak onderzoek worden gedaan naar de wensen en mogelijkheden van het ontwerp.

Een onderzoek of een onderwerp omvat eigenlijk altijd verschillende aspecten. Een windmeter moet de windsnelheid kunnen meten, maar misschien moet hij ook wel draagbaar zijn en stevig en niet te zwaar en mooier dan de windmeter van de concurrent. Dit betekent dat je eerst je vraagstelling gaat opsplitsen in één of meer hoofdvragen en daaronder een reeks deelvragen. Die deelvragen ga je dan stuk voor stuk uitwerken om uiteindelijk iets te kunnen zeggen over de hoofdvraag.

b. Logboek

Bij onderzoeken hoort aantekeningen maken. Probeer ordelijk te werken, maar je aantekeningen hoeven niet supernetjes te zijn. Je moet ze natuurlijk wel op zijn minst kunnen terugvinden en er zelf uit wijs kunnen worden. Schaf daarom een speciaal schrift aan waarin je die aantekeningen bij elkaar houdt. Zo’n schrift heet dan een logboek. Het logboek is een soort dagboek dat hoort bij je onderzoek. Iedere keer dat je aan je onderzoek werkt, vermeld je bij je aantekeningen de datum en de tijd die je besteed hebt.

Wat voor aantekeningen maak je in je logboek? Eigenlijk maak je van alles dat van belang is een (korte) aantekening: vragen, deelvragen, ideeën en ideetjes, bronnen waar je informatie vindt of denkt te kunnen vinden, opmerkingen over taakverdeling en samenwerking, eventueel ook schetsjes, schema’s, adressen, telefoonnummers, …

Het logboek is min of meer de centrale werkplaats van je onderzoek.

Soms zal er bij de beoordeling van een werkstuk ook worden gevraagd om inzage in het logboek. Dit betekent nog steeds niet dat het supernetjes moet zijn en dat de inhoud voor iedereen te volgen is. Het is zeker niet de bedoeling dat achteraf na het onderzoek nog een logboek wordt gemaakt of dat het logboek ter wille van de beoordeling in het net geschreven wordt of op de computer uitgetikt. Van het werkstuk zelf wordt een nette versie ingeleverd, maar een nette versie van een logboek is tijdverspilling. Het wordt er niet op beoordeeld en het is bovendien meteen te zien dat het niet echt is.

c. Bronnen

Het is belangrijk om al tijdens het onderzoek precieze aantekeningen te maken (in het logboek) van alle bronnen. Als je dat niet doet wordt het later een heel werk om alle gegevens weer bij elkaar te zoeken, zelfs voor zover je zelf alles weer terug kunt vinden.

Bij boeken vermeld je achternaam en voorletters van de schrijver, titel (en ondertitel), plaats en jaar van verschijnen en de geraadpleegde bladzijden.
Bij artikelen vermeld je achternaam en voorletters van de schrijver, titel (en ondertitel) van het artikel, naam van het tijdschrift, jaargang, datum van verschijnen, en de bladzijdennummers van het artikel.
Bij websites vermeld je:

(zo mogelijk) de naam van de auteur,
de url (het internetadres)
eventueel de naam van het artikel of de site
en verder de datum waarop de site is bezocht.

Bij alle bronnen die je uiteindelijk voor je werkstuk gebruikt, worden al deze gegevens ook in de bronvermelding weergegeven. In de hoofdtekst wordt dan een verwijzing [1] gezet en de bronvermelding wordt als bijlage achteraan in het werkstuk gegeven. De bronnen worden dan uitgesplitst naar soort (boek, tijdschrift, website) en vervolgens op volgorde gezet (alfabetisch, chronologisch, of op volgorde van de verwijzing in de hoofdtekst).

In de uiteindelijke versie zorg je tevens voor een duidelijke lay-out van de verwijzingen. Je begint met de naam van de auteur, zonder titels, dus geen prof. dr. Huppeldepup, maar gewoon A. Huppeldepup. Vervolgens schrijf je de titel van het boek schuin of onderstreept en tenslotte de overige gegevens tussen haakjes.

Voorbeelden:

Boeken
M.S. Bakker (red), Amsterdam in de Tweede Gouden Eeuw (Bussum 2000)
TIjdschriften
A.J. Kox en W.P. Troelstra, ‘Uit het Zeeman-archief: de ontdekking van het Zeeman-effect’, Gewina 19 (1996) 153-166
Websites
R. Vonk, Zonsverduistering 2006: Reisplan Egypte,
http://www.natuurkunde.nl/artikelen/view.do?supportId=818469 
Nb: ‘Google’ is geen bron, maar een zoekprogramma!

d. Citaten

Stukken tekst uit een bron kunnen in een werkstuk zonder bezwaar worden aangehaald, mits beperkt van omvang en mits er een duidelijke bronvermelding wordt gegeven. In de tekst moet tevens duidelijk worden aangegeven dat het om een citaat gaat, bijvoorbeeld doorinspringen, cursiveren of ‘aanhalingstekens’.

Het gebruik van andermans tekst zonder bronvermelding is fraude en leidt bij ontdekking op zijn minst tot een onvoldoende (een 1) en eventueel tot verdere maatregelen.

e. De indeling van het werkstuk 

Een werkstuk bevat een aantal standaardelementen, waar wellicht soms op bepaalde punten van afgeweken kan worden als daar een duidelijke reden voor is. Deze elementen zijn:

Naam klas datum
Titel
(Voorwoord)
Een voorwoord kan eventueel worden toegevoegd als er bijzonderheden over het werkstuk te vermelden zijn die niet direct op de inhoud betrekking hebben en elders in de tekst passen.
(Inhoudsopgave)
Een inhoudsopgave is met name van belang bij uitgebreide werkstukken die een aantal hoofdstukken omvatten en bestaat uit een lijst met hoofdstukken en paragrafen met de bijbehorende bladzijdennummers.

Inleiding

De inleiding kan zelf een aantal onderdelen omvatten:

1.    In ieder geval wordt de doelstelling  van het werkstuk vermeld. Hierbij worden de hoofdvragen en deelvragen geformuleerd en toegelicht.
2.    Eventuele hypothesen, verwachtingen en veronderstellingen kunnen hier worden vermeld en uitgelegd.
3.    De opzet en methode van het onderzoek worden uitgelegd en gemotiveerd.
4.    Er wordt zonodig vermeld welke vakkennis wordt gebruikt bij het onderzoek.

De inleiding is van zakelijke aard en heeft direct betrekking op de opzet en inhoud van het werkstuk zelf. Persoonlijke opmerkingen rondom de achtergronden van het onderzoek horen meer thuis in een eventueel voorwoord.

De inleiding kan, zeker als hij te uitgebreid dreigt te worden, worden opgesplitst in aparte hoofdstukjes of paragrafen, bijvoorbeeld:

Onderzoeksvraag
Hypothese
Theorie
Methode

Hoofdtekst

Deze bevat beschrijvingen van de afzonderlijke onderwerpen in aparte hoofdstukken.

Slot
Bevat de conclusies: een overzicht van de antwoorden op de deelvragen en de hoofdvraag, eventueel met een samenvatting van de belangrijkste argumenten of gegevens.
In aanvulling hierop kan een discussie worden gegeven van verdere conclusies die voor de inhoud van het onderzoek van belang zijn, bijvoorbeeld met betrekking tot de nauwkeurigheid en de betrouwbaarheid van het onderzoek.

Tenslotte is er ruimte voor verdere slotopmerkingen en aanbevelingen, bijvoorbeeld met betrekking tot mogelijke verbeteringen in de onderzoeksopzet en de mogelijkheden voor vervolgonderzoek en eventuele toepassingen.

(Bijlagen)

         Indien van toepassing: in ieder geval een overzicht van de bronnen.

         Eventueel een aantal voetnoten, waar dan in de tekst duidelijke verwijzingen naar moeten zijn gegeven.

         Eventueel tabellen, grafieken, gegevens en redeneringen waarvan de conclusie wel van belang is binnen de hoofdtekst, maar die niet van voldoende belang of te uitgebreid zijn om in de hoofdtekst te worden opgenomen.

         Het logboek (in overleg met de docent).

f. Hoe ga je te werk?

Stap 1: Een onderwerp

Kies een onderwerp, in opdracht van en eventueel in overleg met je docent.

Bijvoorbeeld: “De Amerikaanse Burgeroorlog” of  “Zonsverduisteringen door de eeuwen heen”.

Stap 2: Hoofd- en deelvragen

Je gaat je nu afvragen wat je precies over het onderwerp wilt weten. De Amerikaanse Burgeroorlog is een nogal ruim onderwerp. Je moet dat toespitsen, bijvoorbeeld: Waarom brak de Amerikaanse Burgeroorlog uit? of: Welke gevolgen had de Burgeroorlog voor de rechten van de zwarte Amerikanen?

Stap 3: Informatie zoeken

Informatie kun je zoeken in een bibliotheek. Internet is tegenwoordig ook een belangrijke bron. Zorg ervoor dat je nauwkeurig bijhoudt welke bronnen je gebruikt en voorkom fraude!

Stap 4: Wat zijn de eisen aan het werkstuk?

Er zijn specifieke eisen aan het werkstuk die je met de docent afspreekt, zoals de omvang en de inleverdata voor de hoofd- en de deelvragen en voor de uiteindelijke tekst.

Er zijn ook een aantal algemene eisen, zoals het gebruik van fatsoenlijk Nederlands, normale lettertype- en grootte en het zorgen voor een goede indeling en verzorging van het werkstuk.

Zet eventueel alle vereisten op een rijtje in je logboek, zodat je ze gemakkelijk kunt terugvinden en controleren.

Stap 5: Schrijven

Werk je werkstuk netjes op de computer uit (tenzij anders, in overleg met de docent). Zorg ervoor dat je regelmatig een back-up maakt en dat je zelf een kopie houdt. Er kan altijd iets misgaan met de computer of  bij het inleveren.

Stap 6: Afwerking

Controleer, aan de hand van de inhoud van het werkstuk, of je conclusies inderdaad de antwoorden geven op de vragen die je had gesteld! Denk eraan dat er in de conclusie nooit nieuwe zaken aan de orde mogen worden gesteld!

Ga vervolgens na of aan alle andere eisen is voldaan en zorg dat je een goed verzorgd werkstuk in kunt leveren voorzien van een mooie voorkant en van plaatjes: het oog wil ook wat. Let er tenslotte ook op dat de bronvermeldingen volledig en nauwkeurig zijn. Dit houdt ook in een onderschrift (en bronvermelding) bij de plaatjes.

5. Goed plannen